لکنت زبان(ناروانی گفتار)

حرف زدن با دیگران اگر لکنت داشته باشد سخت است. ممکن است که در ادا کردن کلمات یا صداهای خاص گیر کنید. همچنین ممکن است در حنجره خو د احساس گرفتگی و سفتی کنید! برای رهایی از لکنت شاید تابحال کلماتی که میخواستید بگویید را عوض کرده باشید.  آسیب شناسان گفتار و زبان میتوانند به شما کمک کنند.

درباره لکنت:  همه ما در زمان های خاصی روانی گفتار خود را از دست داده ایم. بطور مثال اول صحبتمان”ممم” ، “آه” یا کلماتی مثل “میدونی..” اضافه میکنیم. یا صدا یا کلمه را بیشتر از یکبار میگوییم. به همه این موارد ناروانی گفته م شود.

ناروانی شامل تکرار قسمتی از کلمه (آآآآاقا)، کشیدن صدا(سسسسلام) و گیر در تولید صدا (دی در حین ادای کلمه دیگه) می باشد.

لازم به ذکر است که لکنت چیزی فراتر از ناروانی است. لکنت میتواند همراه با مشکلاتی همچون سفتی و گرفتگی عضلانی و احساسات منفی درباره حرف زدن باشد. برارتباط موثر روزمره شما تاثیر میگذارد بطوری که باعث می شود از حرف زدن در بعضی از موقعیت ها  مثل تلفن حرف زدن یا از کاربرد بعضی از کلمات برای فرار از لکنت بپرهیزید.

نکته قابل توجه آن است که لکنت میتواند هر روز متفاوت باشد. یک روز کاملا روان صحبت کنید و روزدیگر با لکنت شدید. استرس و هیجانات عصبی روزمره از جمله مواردی هستند که ببشتربن تاثیر را برشدت ناروانی میگذارند.

علائم و نشانه های لکنت: دو نوع اصلی ناروانی وجود دارد: ناروانی طبیعی و ناروانی لکنت.

موارد زیر ممکن است برای خیلی از ماها رخ دهد ولی لکنت نیستند:

1. اضافه کردن صداه ایی مثل “ممم” در جملاتمون به عنوان صداها و کلمات میان انداز برای پرکردن سکوت و وقفه در ادا کردن جمله.

2. تکرار کل کلمه مثلا ” راستش، راستش من با تو موافق نیستم.” اغلب به هدف تاکید بیشتر و یا پرکردن گفته برای فکر کردن راجع به ادامه جمله به کار میرود.

3. تکرار کردن عبارات مثلا “این خیلی، این خیلی قشنگه” .

4. تغییر یک کلمه در جمله مثلا ” باید-کاشکی اون حرفو بهش میزدم”

5. عدم اتمام جمله مثلا ” اسمش… یادم نمیاد اسمش چیه” .

در سنین 2 تا 5 سال که کودکان صداها و کلمات جدید بسیاری فرامی گیرند ممکن است یک یا چند مورد از موارد ناروانی بالا در آنها دیده شود که طبیعی بوده و جای نگرانی نیست.

موارد زیر ناروانی هایی بوده که لکنت به شمار میروند:

  1. تکرار قسمتی از کلمه مثلا ” من  د- د- د-دفترم را نیاورده ام”

2. تکرار کلمات تک هجایی مثلا ” من من من من میخواهم بیایم”

3.کشش صداها مثلا “صصصصصبر کن”

4.گیر یا بلاک شدن مثلا ” من بیس—- -وقفه طولانی——کوئیت میخواهم”

ممکن است که رفتارهای دیگری همچون پلک زدن غیرطبیعی یا حرکت سر و دست و پا با لکنت در فردهمراه باشد. بعضی وقت ها افراد لکنتی از این رفتارهای ثانویه به عنوان راهی برای کاهش یا فرار ازلکنت استفاده میکنند. همچنین گاها از ادا کردن برخی کلمات که پیش بینی می کنند در تولید آنها دچارلکنت می شوند پرهیز کرده و کلمات جایگزین هم معنی را به کار میبرند. به طور مثال فردی در تولیدکلمه با صدای اول /ق/ لکنت میکند، در جملاتش به جای کلمه قشنگ از زیبا استفاده میکند.

احساست و نگرش ها نیز بر لکنت تاثیر مستقیم دارد. بطور مثال، خستگی و گرفتگی عضلانی میتواندمنجر به ناروانی بیشتر شود. به علاوه هیجانی شدن و در استرس عجله داشتن بودن نیز منجر به افزایش لکنت در افراد میشود. نگرش فرد نسبت به گفتار خود و نحوه برخورد دیگران با گفتارش از موارد کلیدی تاثیرگذار در لکنت است. فرد لکنتی در مواجهه با مسخره شدن یا مورد توجه گرفتن گفتارش، ناروانیاش افزایش پیدا میکند. در نهایت لکنت منجر به ایجاد حس خجالت و شرمندگی و اضطراب در حین حرف زدن در فرد لکنتی میشود.

علل ایجاد لکنت: لکنت معمولا در سنین 2 تا 6 سالگی بروز می یابد، بسیاری از کودکان دچار دوره های طبیعی ناروانی کمتر از 6 ماه شده و خود به خود بهبود می یابند. لکنتی که از زمان شروعش بیش از 6ماه گذشته باشد نیاز به درمان تخصصی دارد.

یک عامل خاص منجر به بروز لکنت نمی شود و همواره وجود مجموعی از عوامل احتمالی با بروز آن همراه است:

  1. وجود سابقه لکنت در افراد خانواده دور و یا نزدیک
  2. وجود تفاوت در سیستم پردازش مغزی

نمیتوان پیش بینی کرد که کدام کودک ناروانی را بیش از 6 ماه ادامه داده و نیاز به درمان دارد، اماموارد زیر به تشخیص ناروانی طبیعی از لکنت کمک میکند:

  1. جنسیت: به طور کلی احتمال بروز و ادامه لکنت در پسرها نسبت به دخترها بیشتر است.
  2. سن شروع  ناروانی: معمولا کودکانی که بعد از 3 و نیم سالگی ناروانی را شروع کنند احتمال اینکه لکنت در آنها باقی بماند، بیشتر است.
  3. سابقه وجود لکنت در خانواده: در کودکان با سابقه وجود افراد لکنتی در خانواده احتمال اینکه لکنت آنها باقی بماند، بیشتر است.

ارجاع به متخصص:  اگر فکر میکنید که فرزندتان لکنت میکند، در اسرع وقت به آسیب شناس گفتار وزبان مراجعه کنید. درمان زود هنگام میتواند احتمال باقی ماندن ناروانی در کودک را کاهش دهد.

درصورت وجود هریک از موارد زیر به آسیب شناس گفتار و زبان مراجعه کنید:

  1. لکنت کودک شما برای مدت 6 تا 12 ماه ادامه داشته باشد.
  2. کودک شما بعد از سن 3.5 سالگی لکنتش شروع شده باشد.
  3. شدت ناروانی کودک از زمان شروع بیشتر شده باشد.
  4. کودک در حین صحبت کردن گرفتگی و سفتی عضلانی داشته باشد.
  5. کودک شما از صحبت کردن بپرهیزد یا نگرش منفی نسبت به حرف زدنش داشته باشد یا اذعانکند که حرف زدن برایش سخت است.
  6. وجود سابقه لکنت در خانواده یا فامیل

ارزیابی لکنت: تشخیص لکنت از ناروانی طبیعی در گفتار کودکان آسان نیست. لکنت چیزی شدیدتر ازناروانی طبیعی است، پس لازم است توسط آسیب شناس گفتار و زبان مورد بررسی قرار بگیرد. گفتاردرمان در ارزیابی گفتار کودکان به موارد زیر توجه میکند:

  1. نوع ناروانی کودک
  2. تعداد ناروانی کودک برحسب هجا
  3. نگرش و برخورد کودک در رابطه با ناروانیاش
  4. رفتاری که کودک در مواجهه با ناروانی در گفتارش انجام میدهد. گفتارش را قطع کند، ادامه دهد یا از اول شروع کند.

همچنین گفتاردرمان شرح حالی از تاثیر ناروانی کودک در ارتباطات اجتماعی وی همچون بازی کردن بادیگر کودکان، شرکت در بحث و یا رفتن به مدرسه را گردآوری میکند. وی از همه این اطلاعات برای طرحریزی برنامه درمانی مناسب برای کودک استفاده میکند.

علاوه بر روانی  گفتار، گفتاردرمان ویژگ یهای زبانی و تولیدی (تلفظی) کودک را نیز بررسی میکند. برای مثال اختلالات تلفظی کودک، طول جمله، ویژگی های دستور زبان، کاربرد صرف و نحو و غیره.

درمان لکنت: تا به حال راه های متفاوتی برای درمان لکنت ارائه شده است. تیم درمانی شامل کودک، گفتاردرمان، خانواده درجه یک یا پرستار کودک و معلم وی میباشد. نوع و شدت برنامه درمانی به مواردزیر بستگی دارد:

  1. شدت لکنت کودک
  2. میزان تاثیر ناروانی در زندگی روزمره کودک
  3. نحوه برخورد دیگران با ناروانی کودک
  4. سن کودک

درمان لکنت در کودکان قبل از سن مدرسه: درمان در این سن به دو نوع درمان مستقیم و درمان غیرمستقیم تقسیم میشود.

  1. درمان مستقیم شامل کمک به کودک درجهت تغییر نوع و نحوه صحبت کردن می باشد.
  2. درمان غیر مستقیم شامل تغییر در نحوه گفتار شریک ارتباطی کودک و محیط بوده که به طورغیرمستقیم نحوه گفتار کودک را تغییر داده و ناروانی را کاهش میدهد.

والدین نقش کلیدی در درمان لکنت داشته، بطوری که میتوانند با آموزش گرفتن از گفتاردرمان بهترین پاسخو برخورد را در مواجهه با لکنت کودکشان نشان دهند تا کودک احساس بهتری نسبت به گفتارش  داشته باشد.

درمان لکنت در کودکان مدرسه رو و بزرگسالان: در کودکان مدرسه رو و بزرگسالان درمان بر مدیریت لکنت تاکید دارد. گفتاردرمان به آنها کمک میکند تا در حین گفتار، گرفتگی و تنش کمتری داشته باشند. همچنین گفتاردرمان به فرد لکنتی کمک میکند تا با ترس هایش در موقعیتهای گفتاری متفاوت روبرو شود. بطور مثال صحبت کردن با تلفن یا سفارش غذا از رستوران و غیره.

منبع: انجمن گفتار و شنوایی آمریکا