ارتباط تلفظ با عزت نفس و تعاملات اجتماعی کودک

آیا تا به حال دیده‌اید کودکی که از حرف زدن خجالت می‌کشد یا سعی می‌کند کم‌تر صحبت کند؟ در بسیاری از موارد، ریشه این رفتارها به اشکالات گفتاری و مخصوصاً تلفظ اشتباه بازمی‌گردد. کودکانی که نمی‌توانند مثل دیگران واضح صحبت کنند، احساس می‌کنند که متفاوت هستند یا دیگران آن‌ها را نمی‌فهمند. این احساسات منفی به مرور زمان عزت نفس کودک را کاهش می‌دهد.

در نتیجه، کودکان ممکن است منزوی شوند یا به طور کامل از تعامل اجتماعی دوری کنند. والدین نیز ممکن است با شنیدن نظرات دیگران نگران یا شرمنده شوند، و این فشار خانوادگی می‌تواند منجر به استرس بیشتر برای کودک شود. به همین دلیل، تلفظ صحیح یک نقش کلیدی در روابط بین‌فردی، مشارکت‌های اجتماعی و حتی در آینده شغلی کودک دارد.

درمان تلفظ اشتباه در کودکان علاوه بر رفع مشکل تلفظ، باعث افزایش اعتماد به نفس کودک، بهبود روابط اجتماعی، و مشارکت فعال‌تر او در فعالیت‌های جمعی می‌شود. به‌بیان‌دیگر، درمان تلفظ اشتباه فقط گفتار کودک را بهتر نمی‌کند، بلکه زندگی او را بهتر می‌سازد.

نشانه‌های تلفظ اشتباه در کودکان

شناسایی زودهنگام اختلالات تلفظی، گام اول برای شروع درمان است. بسیاری از والدین در ابتدا متوجه نمی‌شوند که کودک‌شان تلفظ اشتباهی دارد، چون در سنین پایین، صحبت کردن ناصحیح طبیعی به نظر می‌رسد. اما برخی نشانه‌ها هستند که نباید از کنار آن‌ها ساده گذشت. این نشانه‌ها می‌توانند به‌وضوح نشان دهند که کودک در تلفظ برخی صداها یا کلمات مشکل دارد و نیاز به مداخله درمانی دارد.

ازجمله این نشانه‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

حذف صداها از کلمات (مثلاً گفتن “اتابوس” به جای “اتوبوس”)

جانشین‌سازی صداها (مثلاً گفتن “لنگ” به جای “رنگ”)

اضافه کردن صداهای بی‌ربط به کلمه

سختی در بیان صداهای خاص مانند /ر/، /س/، /ش/، /ز/، /چ/، /ق/

عدم درک صحبت‌های کودک توسط اطرافیان، حتی والدین

اگر این علائم پس از سه سالگی همچنان ادامه داشته باشند یا شدت پیدا کنند، بهتر است به گفتاردرمانگر مراجعه شود. هرچه مشکل زودتر شناسایی شود، درمان راحت‌تر و کوتاه‌تر خواهد بود.

تلفظ نادرست صداها و کلمات متداول

در میان انواع خطاهای تلفظی، برخی صداها بیشتر از بقیه کودکان را به چالش می‌کشند. به‌طور مثال، تلفظ حرف /ر/ یکی از سخت‌ترین‌هاست، زیرا نیاز به حرکات دقیق زبان دارد. حرف /س/ و /ش/ نیز به دلیل تفاوت ظریف‌شان در فشار و مکان تولید، معمولاً با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.

کودک ممکن است “سیب” را به صورت “تیب” یا “شیب” تلفظ کند. یا به‌جای گفتن “کفش”، بگوید “کفچ” یا “کفس”. این مشکلات اگر به‌صورت گسترده و مداوم باشند، نشان‌دهنده یک اختلال گفتاری هستند و نه فقط یک مرحله‌ی گذرا از رشد زبانی.

گاهی نیز تلفظ اشتباه در اثر شنیدن تلفظ نادرست از دیگران، مخصوصاً خواهر یا برادر بزرگتر یا حتی بزرگ‌ترهایی که به اصطلاح “بچه‌گانه” صحبت می‌کنند، به کودک منتقل می‌شود. بنابراین محیط شنیداری نیز در شکل‌گیری صحیح یا اشتباه گفتار نقش مهمی دارد

سن طلایی برای شروع درمان مشکل تلفظ در کودکان

یکی از سوالات رایج والدین این است: “چه سنی برای شروع درمان تلفظ مناسب است؟” پاسخ این سوال اهمیت زیادی دارد، چون مداخله زودهنگام می‌تواند روند درمان را سریع‌تر و ساده‌تر کند. سن طلایی برای تشخیص و درمان مشکلات تلفظ معمولاً بین ۳ تا ۶ سالگی است. در این بازه، مغز کودک بیشترین انعطاف را برای یادگیری مهارت‌های زبانی و گفتاری دارد.

البته این بدان معنا نیست که درمان در سنین بالاتر بی‌فایده است، اما بدون شک، هرچه درمان زودتر آغاز شود، نتایج بهتر و سریع‌تری حاصل خواهد شد. کودکان تا سن ۳ سالگی معمولاً اشتباهات تلفظی طبیعی دارند، اما اگر بعد از این سن هنوز نتوانند برخی صداها را به‌درستی تلفظ کنند یا صحبت‌های‌شان برای غریبه‌ها قابل درک نباشد، باید موضوع را جدی گرفت.

در این بازه، کودک هنوز الگوهای گفتاری‌اش را تثبیت نکرده و قابلیت اصلاح تلفظ‌ها به کمک تمرین، بازی و گفتاردرمانی بسیار بالا است. بنابراین، والدینی که بین سنین ۳ تا ۶ سال متوجه اشتباهات تلفظی پایدار در کودک خود می‌شوند، باید بدون اتلاف وقت به گفتاردرمانگر مراجعه کنند.

برخی از اشتباهات تلفظی در سنین پایین کاملاً طبیعی هستند. مثلاً ممکن است کودکی تا ۳ سالگی نتواند صدای /ر/ را به‌درستی بیان کند یا به جای آن از /ل/ استفاده کند. اما اگر کودک پس از ۴ سالگی هنوز قادر به تلفظ درست صداهای پرکاربرد مانند /س/، /ش/، /ر/، /ک/، و /گ/ نباشد، باید بررسی‌های تخصصی انجام شود.

نشانه‌های هشداردهنده‌ای که باید مورد توجه قرار گیرند:

عدم توانایی در بیان صداهایی که هم‌سالان او می‌توانند تلفظ کنند

گفتار کودک فقط برای خانواده نزدیک قابل درک باشد

تأخیر در ترکیب کلمات یا ساخت جملات

تمایل کودک به سکوت یا دوری از صحبت کردن با دیگران

نقش گفتاردرمانی در اصلاح تلفظ

گفتاردرمانی حرفه‌ای‌ترین و مؤثرترین روش برای درمان اختلالات تلفظ است. در جلسات گفتاردرمانی، درمانگر ابتدا با استفاده از تست‌ها و مشاهده مستقیم، مشکل تلفظی کودک را شناسایی می‌کند. سپس تمریناتی برای تقویت عضلات گفتاری، هماهنگی زبان و فک، و تمرین صدای خاص طراحی می‌شود.

گفتاردرمانگر با کودک کار می‌کند تا جایگاه صحیح زبان در دهان، نحوه درست دم و بازدم، و تولید صحیح صدا را بیاموزد. همه این مراحل به صورت گام‌به‌گام انجام می‌شود و پیشرفت کودک به طور مرتب ارزیابی می‌شود.

گفتاردرمانی یا آسیب‌شناسی گفتار و زبان رشته‌ای از علوم توانبخشی است که توسط یک متخصص بالینی بنام گفتار درمانگر یاآسیب گفتار و زبان (SLP) به بررسی، تشخیص و درمان اختلالات ارتباطی، اختلالات درکی، اختلالات صوت و مشکلات بلع می‌پردازد.

مرکز جامع توانبخشی سرو در زمینه گفتاردرمانی کودکان اوتیسم، بیش فعالی، سندروم داون، کودکان کم توان ذهنی، اختلالات حسی، اختلالات یادگیری ، لکنت زبان فعالیت می نماید. جهت تماس با کلینک جامع توانبخشی سرو باشماره تلفن های  3734-8809-021 و 09355505670 تماس حاصل فرمایید.