آپراکسی گفتار (Apraxia of Speech) یک اختلال گفتاری پیچیده و منحصر به فرد است که برخلاف دیس‌آرتری، مشکل اصلی آن نه ضعف عضلانی، بلکه نقص در برنامه‌ریزی و توالی حرکات لازم برای گفتار است.

به زبان ساده، مغز می‌داند چه کلمه‌ای باید گفته شود و عضلات قوی هم هستند، اما مغز نمی‌تواند «دستورالعمل‌های دقیق» حرکتی (مثل اینکه زبان دقیقاً کجا برود و چقدر محکم حرکت کند) را به درستی به عضلات بفرستد.

آپراکسی گفتار در کودکان (Childhood Apraxia of Speech – CAS)

رایج‌ترین و شناخته‌شده‌ترین شکل آن در کودکان است. CAS معمولاً مادرزادی است و با تأخیر یا اختلال در یادگیری توالی حرکات گفتاری مشخص می‌شود.

علائم اصلی CAS:

تلاش و جستجوی حرکت (Groping): کودک برای پیدا کردن جایگاه صحیح اندام‌های گفتاری تلاش زیادی می‌کند و دهانش را به شکل‌های نامناسب حرکت می‌دهد تا صدا را تولید کند.

عدم ثبات در تلفظ: ممکن است یک کلمه را امروز درست بگوید و فردا کاملاً غلط تلفظ کند (عدم تکرارپذیری خطاها).

مشکل در تلفظ کلمات جدید یا طولانی: هرچه کلمه طولانی‌تر باشد، برنامه‌ریزی آن دشوارتر است.

اشتباهات در توالی سیلاب‌ها: جابجا کردن صداها یا سیلاب‌ها (مانند دیس‌آرتری نیست که معمولاً الگوهای ثابت دارند).

مشکل در تقلید گفتار: تقلید کردن جملات یا کلمات جدید برای کودک بسیار سخت است.

گفتار کند و با تأکید بر سیلاب‌ها: گفتار حالتی متناوب (نه روانی مشخص) پیدا می‌کند و هر سیلاب به‌طور مجزا و با تلاش زیاد ادا می‌شود.

انواع آپراکسی (به‌خصوص در بزرگسالان)

در بزرگسالان، آپراکسی اغلب پس از آسیب مغزی اکتسابی (مانند سکته) رخ می‌دهد و به دو دسته تقسیم می‌شود:

آپراکسی گفتار اکتسابی (Acquired Apraxia): پس از آسیب مغزی، معمولاً در نواحی پیشانی مغز (Frontal Lobe) که مسئول برنامه‌ریزی حرکتی هستند، ایجاد می‌شود.

آپراکسی گفتار رشدی (Developmental Apraxia یا CAS): همان مورد که در کودکان توضیح داده شد.

درمان آپراکسی، به ویژه CAS، طولانی و مبتنی بر تکرار و تمرینات شدید حرکتی است:

تمرینات حرکتی دهانی مکرر: هدف، “آموزش مجدد” به مغز برای اجرای توالی‌های حرکتی صحیح است. این کار با تکرار بسیار زیاد کلمات و جملات آغاز می‌شود.

درمان مبتنی بر ورودی حسی (Sensory Cueing): استفاده از روش‌های لمسی، دیداری و شنیداری برای کمک به مغز در جهت‌یابی حرکات.

روش‌های متمادی (Contour Approaches): تمرکز بر ریتم، آهنگ و بلندی گفتار (پروزوادی) برای بهبود جریان کلی کلام.

استفاده از سیستم‌های جایگزین و تقویتی (AAC): در مواردی که گفتار به‌طور موقت یا دائمی بهبود نمی‌یابد، برای برقراری ارتباط ضروری است.

گفتاردرمانی یا آسیب‌شناسی گفتار و زبان رشته‌ای از علوم توانبخشی است که توسط یک متخصص بالینی بنام گفتار درمانگر یاآسیب گفتار و زبان (SLP) به بررسی، تشخیص و درمان اختلالات ارتباطی، اختلالات درکی، اختلالات صوت و مشکلات بلع می‌پردازد.

مرکز جامع توانبخشی سرو در زمینه گفتاردرمانی کودکان اوتیسم، بیش فعالی، سندروم داون، کودکان کم توان ذهنی، اختلالات حسی، اختلالات یادگیری ، لکنت زبان فعالیت می نماید. جهت تماس با کلینک جامع توانبخشی سرو باشماره تلفن های  3734-8809-021 و 09355505670 تماس حاصل فرمایید.