اضطراب در کودکان اغلب خود را به صورت اجتناب از فعالیت‌ها، تحریک‌پذیری، یا مشکلات در برقراری ارتباط نشان می‌دهد. بازی‌درمانی این امکان را فراهم می‌کند که کودک بدون نیاز به صحبت مستقیم درباره احساسات دشوار خود، آن‌ها را از طریق بازی ابراز و مدیریت کند.

در اینجا توضیح می‌دهم که کاردرمانگران چگونه از طریق بازی‌درمانی اضطراب را کاهش می‌دهند:

۱. تنظیم حسی (Sensory Regulation)

بسیاری از اضطراب‌ها ناشی از پردازش حسی نامناسب است؛ کودک یا نسبت به محرک‌های محیطی بیش از حد حساس (Over-responsive) است یا کمتر از حد (Under-responsive). کاردرمانگر با استفاده از «برنامه‌های حسی مدولاسیون» (Sensory Modulation Programs) که در قالب بازی ارائه می‌شوند، به سیستم عصبی کمک می‌کند تا در حالت آرامش و آمادگی برای یادگیری قرار گیرد.

فعالیت‌های آرام‌بخش (Calming Activities): برای کودکان مضطرب که بیش از حد حساس هستند، فعالیت‌هایی که حس فشار عمیق (Deep Pressure) فراهم می‌کنند، اضطراب را کاهش می‌دهد.

مثال: بازی با پتوی سنگین (Weighted Blanket)، ماساژ عمیق، یا بازی‌هایی که نیاز به فشار دادن قوی دارند مانند هل دادن یا کشیدن اجسام سنگین (مانند اسباب‌بازی‌های بزرگ).

فعالیت‌های مهیج (Alerting Activities): برای کودکانی که گوشه‌گیر یا کم‌انگیزه هستند، فعالیت‌هایی که کمی سیستم عصبی را تحریک می‌کنند (مانند تاب خوردن سریع، پرش روی ترامپولین کوچک، یا بازی با مواد حسی با بافت متفاوت) می‌تواند تمرکز و آمادگی آن‌ها را بالا ببرد.

۲. ایجاد پیش‌بینی‌پذیری و کنترل (Predictability and Control)

اضطراب اغلب زمانی افزایش می‌یابد که کودک احساس کند شرایط غیرقابل پیش‌بینی است.

ایجاد روتین بازی: کاردرمانگر یک توالی مشخص برای جلسه بازی ایجاد می‌کند (مثلاً: ابتدا بازی آرام، سپس چالش حرکتی، و در انتها یک فعالیت آرام‌بخش). این روتین برای کودک قابل پیش‌بینی و ایمن است.

انتخاب و کنترل: به کودک اجازه داده می‌شود در چارچوب برنامه، در مورد نوع فعالیت، ابزار یا حتی قوانین بازی تصمیم بگیرد. این انتخاب کوچک به او حس کنترل می‌دهد و اضطراب ناشی از عدم قدرت را کاهش می‌دهد.

۳. ابراز احساسات از طریق بازی (Emotional Expression)

کودکان همیشه واژگان کافی برای توصیف اضطراب خود را ندارند. بازی به آن‌ها اجازه می‌دهد تا این احساسات را به شیوه‌ای غیرمستقیم تخلیه کنند.

بازی‌های نمادین: اگر کودکی نگران رفتن به دندانپزشکی است، کاردرمانگر با عروسک‌ها یا خمیر بازی یک سناریوی «دندانپزشکی» بازی می‌کند. کودک می‌تواند در این نقش‌آفرینی، ترس‌ها و نگرانی‌هایش را به شخصیت عروسک منتقل کند و کاردرمانگر در آن نقش، محیط امنی برای مدیریت آن ترس فراهم می‌کند.

۴. تمرکز بر وظایف حرکتی و مهارتی

زمانی که کودک بر اجرای یک مهارت فیزیکی یا حرکتی تمرکز می‌کند، حواس او از افکار اضطراب‌آور منحرف می‌شود.

Flow State: کاردرمانگر بازی‌هایی را طراحی می‌کند که کودک را کاملاً درگیر کند (حالت “غرقگی” یا Flow). وقتی فرد کاملاً بر یک وظیفه متمرکز است، فضای ذهنی برای نگرانی وجود ندارد. این تمرکز، به نوبه خود، مهارت‌های حرکتی او را بهبود بخشیده و از طریق افزایش اعتماد به نفس، اضطراب بلندمدت را کاهش می‌دهد.

بازی درمانی در روانشناسی نوعی درمان است که عمدتاً برای کودکان استفاده می‌شود. زمانی که کودکان نتوانند احساسات خود را پردازش کنند یا مشکلات خود را به والدین یا دیگر بزرگسالان بیان کنند، بازی درمانی بسیار مفید است. اگرچه به ظاهر گاهی بازی معمولی به نظر می‌رسد، اثر بازی درمانی بسیار عمیق‌تر و بیشتر از این حرفاست.

مرکز جامع توانبخشی سرو در زمینه بازی درمانی کودکان اوتیسم، بیش فعالی،  اختلالات حسی، اضطرابی، پرخاشگری ،وسواسی و نافرمانی مقابله ای فعالیت می نماید. جهت تماس با کلینک جامع توانبخشی سرو باشماره تلفن های  3734-8809-021 و 09355505670 تماس حاصل فرمایید.